Câu lệnh điều kiện if else giúp chương trình Python đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu đầu vào. Đây là nền tảng để xây dựng các chương trình có logic thực tế.

Bạn nên kết hợp điều kiện với hàm Python để đóng gói từng nhóm xử lý thành những phần dễ kiểm tra.

Cú pháp if trong Python

age = 20
if age >= 18:
print("Đủ tuổi")

Điều kiện nhận giá trị True hoặc False. Phần lệnh bên trong if phải được thụt lề đúng.

Sử dụng if else

number = 7
if number % 2 == 0:
print("Số chẵn")
else:
print("Số lẻ")

else chạy khi điều kiện trong if không đúng. Bạn không cần đặt điều kiện sau else.

Nhiều nhánh với elif

score = 8.5
if score >= 9:
rank = "Xuất sắc"
elif score >= 7:
rank = "Tốt"
elif score >= 5:
rank = "Đạt"
else:
rank = "Chưa đạt"
print(rank)

Python kiểm tra từ trên xuống dưới và dừng ở nhánh đầu tiên đúng, vì vậy nên sắp xếp điều kiện hợp lý.

Toán tử so sánh và logic

Các toán tử thường dùng gồm ==, !=, >, <, >= và <=. Bạn có thể kết hợp and, or, not để tạo điều kiện phức tạp.

username = "admin"
password = "123456"
if username == "admin" and password == "123456":
print("Đăng nhập thành công")

Kiểm tra phần tử trong tập hợp

role = "editor"
if role in ["admin", "editor"]:
print("Có quyền chỉnh sửa")

Điều kiện viết gọn

age = 20
message = "Người lớn" if age >= 18 else "Trẻ em"

Toán tử điều kiện một dòng phù hợp với logic ngắn. Với nhiều nhánh, hãy dùng if elif else thông thường để dễ đọc.

Kiểm tra dữ liệu đầu vào

value = input("Nhập số: ")
if value.isdigit():
number = int(value)
print(number * 2)
else:
print("Vui lòng nhập số hợp lệ")

Bài tập thực hành

Hãy viết chương trình nhập điểm, phân loại kết quả và xử lý trường hợp người dùng nhập dữ liệu không hợp lệ. Sau đó tách phần phân loại thành một hàm riêng.

Kết luận

if, elif và else là công cụ cốt lõi để tạo luồng xử lý trong Python. Hãy luyện tập với các bài toán kiểm tra tuổi, điểm số, quyền truy cập và dữ liệu nhập từ bàn phím.